Młodzieżowe Słowo Roku 2023 – zwycięzca, nominacje i trendy

Co roku młodzi ludzie wybierają słowo, które najlepiej oddaje ich styl komunikacji. Edycja 2023 pokazała, że język internetu i codziennych rozmów zmienia się szybciej niż kiedykolwiek. Pojawiły się krótkie skróty, zapożyczenia z angielskiego i żartobliwe neologizmy, które weszły do mainstreamu. Zwycięzca plebiscytu, lista finałowych propozycji, a także rosnąca popularność haseł spoza Polski pokazują, że język młodzieży jest jednocześnie lokalny i globalny. To, co zaczyna się na TikToku czy w memach, bardzo szybko trafia do codziennych rozmów.

„Rel”, czyli zwycięzca PWN 2023

Młodzieżowym Słowem Roku 2023 zostało „rel” – krótka formuła używana do wyrażenia zgody lub utożsamienia się z cudzą wypowiedzią („zgadzam się”, „mam tak samo”). Wynik ogłoszono w grudniu 2023 r. po głosowaniu internautów w plebiscycie organizowanym przez Wydawnictwo Naukowe PWN.

Na popularność „rel” złożyły się codzienne nawyki komunikacyjne młodych użytkowników sieci. Słowo działa jak szybki sygnał porozumienia, skracając dłuższe formuły do jednego zwięzłego znaku. Pojawia się w komentarzach, czatach i memach jako reakcja wzmacniająca wspólnotę doświadczeń.

Aby uchwycić, co w „rel” przyciągnęło uwagę, warto wskazać kilka funkcji, które słowo spełnia w rozmowie:

• Potwierdza treść bez rozwijania argumentów, co przyspiesza wymianę zdań.
• Buduje poczucie współodczuwania – sygnalizuje, że nadawca „ma tak samo”.
• Łatwo łączy się z kulturą memów, gdzie krótkość i natychmiastowość są cenione.

Znaczenie „rel” w różnych kontekstach

„Rel” bywa używane w co najmniej dwóch rejestrach, czyli:

1. zgoda („to jest trafne”)
2. reakcja-konwencja, sygnalizująca jedynie, że nadawca chce podtrzymać kontakt, nie zawsze w pełni utożsamiając się z treścią.
   
   W pierwszym wypadku zastępuje sformułowania typu „masz rację”, w drugim pełni rolę neutralnego „widzę to”. Rdzeniem znaczeniowym pozostaje aprobatywny „znak zgodności”.

W codziennym użyciu funkcjonują też bliskie sensy i odpowiedniki. Dla porządku można wskazać najczęstsze zamienniki i otoczenie semantyczne:

• „Zgoda”, „true”, „to samo” – krótkie potwierdzenia treści.
• „Relatable” w tle – angielska baza znaczeniowa przeniesiona do polskiej praktyki.
• „Widzę/rozumiem” – miękka forma wspierająca kontakt, bez mocnej deklaracji.

Podium i nagroda jury

Drugie miejsce zajęła „sigma”, czyli określenie osoby postrzeganej jako niezależna, pewna siebie i skuteczna; trzecie przypadło przysłówkowemu „oporowo” – „mocno, intensywnie, do końca”. Kapituła przyznała ponadto nagrodę jury słowu „oddaje” (oznaczającemu, że coś „jest dobre”, „pasuje”, „działa”).

Wysoko znalazły się wyrazy opisujące sprawczość i intensywność działania. Wspólnym mianownikiem tych haseł jest walor wartościujący: każde z nich służy do krótkiej oceny – charakteru, wysiłku lub efektu.

Finałowa lista nominowanych

Organizatorzy opublikowali dwudziestkę finałowych propozycji – to słowa najczęściej zgłaszane przez internautów i zaakceptowane przez jury.

• Bambik – początkujący/gracz-słabeusz; np. ktoś „dopiero ogarnia” zasady gry.
• Baza – aprobata, „to trafione”; np. „Twoja analiza to baza”.
• Bratku/bruh – zwrot do kolegi lub westchnienie dezaprobaty; np. „Bruh, serio?”.
• Cringe – coś żenującego; np. „Ten żart to cringe”.
• Delulu – „urojeniowe” zauroczenie/idolizacja; np. fan wierzy w odwzajemnienie uczuć.
• Drillowiec – fan rapowego drillu lub osoba naśladująca jego estetykę; często pejoratywnie.
• FR/for real – „naprawdę”, potwierdzenie; np. „FR, tak było”.
• Git – „dobry/ok”; np. „Plan jest git”.
• IMO – „moim zdaniem”; np. „IMO lepsza wersja”.
• KYS – skrót od „kill yourself”, w polskiej praktyce bywało odbierane jako agresywne; usunięte z listy po dyskusji.
• LOL – skrót od „lots of laughs”; dziś także na coś absurdalnego, nie tylko „śmiesznego”.
• NPC – ktoś „bez własnej woli”, jak postać z gry; np. powtarza schematy.
• Odklejka – stan „oderwania od rzeczywistości” lub zachowanie „nieprzytomne”.
• Oporowo – „na maksa, do oporu”; np. „Uczył się oporowo przed kolosem”.
• Rel – zwięzłe „mam tak samo/zgadzam się”; np. reakcja w komentarzu.
• Rizz – charyzma/urok „przyciągający” innych; w polskiej dwudziestce jako zapożyczenie.
• Side-eye – „krzywe spojrzenie”, wyrażenie politowania/zażenowania.
• Sigma – osoba samodzielna, skuteczna, „robiąca swoje”.
• Slay – „wygląda/robi świetnie”; np. stylizacja „slay”.
• Zgerypała – żartobliwy komentarz do „pały/fuszerki” po niefartownej decyzji.

Ponad połowa haseł to anglicyzmy lub kalki (np. cringe, rizz, side-eye, slay, FR), a obok nich pojawiają się formy „od wewnątrz” polszczyzny młodych (np. odklejka, zgerypała). Ten miks dobrze opisuje dynamikę współczesnego slangu.

Zasady i przebieg plebiscytu PWN

Plebiscyt w 2023 r. przebiegał dwuetapowo.

1. Etap 1 polegał na przesyłaniu propozycji wraz z objaśnieniami przez formularz PWN;
2. Etap 2 – na głosowaniu internautów na wyłonioną przez jury dwudziestkę.
   
   Daty obu etapów i skład kapituły były komunikowane publicznie.

Etapy konkursu:

• Zgłoszenia słów: od 11 października do 8 listopada 2023 r. (online, z opisem i przykładem).
• Finałowa 20: wybrana przez jury, przy wsparciu młodzieżowego zespołu doradczego; publiczne ogłoszenie listy i uruchomienie głosowania 15 listopada 2023 r.
• Głosowanie internautów: 15–30 listopada 2023 r. (etap drugi).
• Moderacja i zgodność z regulaminem: z listy usunięto hasło KYS po zastrzeżeniach dot. agresywnego wydźwięku.

Po zamknięciu głosowania wyniki podano publicznie na początku grudnia. Takie ułożenie kalendarza – jesienne zgłoszenia, druga połowa listopada na wybór, ogłoszenie w grudniu – utrwala przewidywalny rytm plebiscytu i pozwala na szeroki udział mediów oraz szkół.

Skąd te słowa? Źródła i drogi do mainstreamu

Na 2023 r. mocno oddziaływały platformy krótkich wideo. Dane i analizy pokazują skalę: w październiku 2023 r. komunikowano ok. 10,6 mln aktywnych użytkowników TikToka w Polsce miesięcznie, co tłumaczy, dlaczego memowe formaty („side-eye”), klipy fanowskie (K-pop → „delulu”) czy challenge’e tak łatwo zamieniają się w słowa-sygnały.

Najczęstsze „ścieżki wejścia” do codziennej polszczyzny młodych wyglądają tak:

• TikTok → reakcje i skróty: masowa dystrybucja „krótkich” reakcji (FR, side-eye) i komentarzy pod trendami.
• Memy i formaty wiralne: obraz + podpis kształtują znaczenia (np. „cringe” jako dreszcz żenady).
• Gaming i streamerzy: przenikanie terminów NPC, bambik czy skrótów z czatów do mowy potocznej.
• Anglicyzmy i kalki: rizz, slay, FR/IMO – szybkie przejęcia z angielszczyzny dzięki globalnym feedom.

Wersje skrótowe i „klikalne” łatwiej wygrywają, bo oszczędzają czas i miejsce w komentarzach, a jednocześnie pozwalają dołączyć do wspólnoty żartu czy oceny. Raporty o najpopularniejszych hasłach w polskim internecie wzmacniają ten obraz: dominują formy osadzone w kulturze platform i twórców internetowych.

Oxford English Dictionary i „rizz”

W tym samym roku anglojęzyczne słowniki wyróżniły „rizz” – określenie stylu/uroku i „mocy przyciągania”, które przeniknęło do polskiego obiegu i trafiło nawet do finałowej dwudziestki PWN. Polskie serwisy informacyjne podawały, że to Oxford Word of the Year 2023, wyjaśniając także jego użycia czasownikowe („to rizz up”).

Aby uchwycić różnice między „rizz” a polskimi trendami, warto zestawić kilka cech:

• Źródło i zasięg: „rizz” urodziło się w anglojęzycznym internecie i globalnie „wybiło”, podczas gdy część polskich haseł (np. zgerypała, odklejka) ma lokalne memo-genezy.
• Pole znaczeń: „rizz” koncentruje się na charyzmie/atrakcyjności, gdy wiele polskich słów z 2023 r. opisuje ocenę zdarzeń (cringe, slay) lub styl działania (oporowo, sigma).
• Sposób wejścia do polszczyzny: pojawiło się jako zapożyczenie wysokiej rozpoznawalności medialnej, co odróżnia je od słów kształtowanych przez lokalne praktyki komunikacyjne.

W praktyce „rizz” stało się mostem między globalnym a lokalnym obiegiem – potwierdzając, że młodzieżowa polszczyzna chętnie przechwytuje nośne anglicyzmy, ale równolegle tworzy własne, rozpoznawalne tylko w kraju skróty i żarty językowe.