Młodzieżowe Słowo Roku 2021 – przebieg, nominacje i miejsca

Rok 2021 przyniósł odświeżone spojrzenie na język młodych, czyli regulaminowo dwie fazy, dziesiątki tysięcy głosów i dyskusje toczone w sieci. „Śpiulkolot” wygrywa, za nim „naura”, dalej riposta „twoja stara”; jury osobno docenia „mrozi” jako zgrabny, rodzimy odpowiednik dla wstydliwej sytuacji. Poznaj finałową dwudziestkę z krótkimi wskazówkami, jak dane słowa działają w praktyce. Wpływ streamingu, memów, gier i prostych konstrukcji, które łatwo rozprzestrzeniają się w rozmowach. Odkryj też mechanikę wyboru finalistów oraz dla porównania słowo „vax” – angielski sygnał epoki szczepień i globalnych sporów.

Czym jest i jak przebiegała edycja 2021 Młodzieżowego Słowa Roku?

W 2021 roku plebiscyt organizowany przez PWN wrócił w dwuetapowej formule, a internetowe głosowanie trwało od 12 października do 30 listopada. Organizator podkreślał duże zainteresowanie — w zabawie wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy osób.

Etapy konkursu:

• Etap 1: zgłoszenia i wstępne głosy — internauci proponują słowa i oddają głosy na ulubione hasła.
• Etap 2: finałowa lista i wybór zwycięzcy — z puli propozycji powstaje lista kandydatów, spośród których społeczność wskazuje słowo roku.
• Komunikacja wyników — po zamknięciu głosowania ogłaszane są podium i ewentualne wyróżnienia jury.

Taka konstrukcja sprzyja rozpoznaniu realnych trendów językowych: najpierw szeroki nabór haseł oddaje różnorodność młodzieżowych idiolektów, później głosowanie węższej puli ujawnia, które zwroty faktycznie działają w codziennej komunikacji.

I miejsce dla „śpiulkolot”

Na pierwszym miejscu uplasował się „śpiulkolot” — słowo rozumiane jako „miejsce do spania” i kojarzone z internetową memosferą; swoją popularność zawdzięcza m.in. żartobliwym przeróbkom i językowi czułego zdrobnienia („śpiulkać” = spać). Zwycięstwo zapewniło mu 9 656 głosów.

• Lekkość i żart — brzmienie i zdrobnienie budują efekt „miękkiego” humoru.
• Memiczne pochodzenie — wejście do obiegu nastąpiło kanałami kultury internetowej, co ułatwiło szybkie rozpowszechnienie.
• Pragmatyka użycia — sprawdza się w nieformalnych rozmowach, zwłaszcza w kontekstach codziennych (np. planowanie drzemki, kończenie dnia).

Choć to neologizm, odbiorcy bez trudu odczytują znaczenie z budowy słowotwórczej i kontekstu — a to sprzyja „viralowemu” życiu takich form.

II miejsce „naura”

Drugą pozycję zajęła „naura” — przekształcenie popularnego „nara”, używane jako nieformalne pożegnanie („na razie”, „do zobaczenia”). Na to hasło oddano 9 401 głosów, co pokazuje, jak silnie skrócone, brzmieniowo „chwytliwe” formy trzymają się młodzieżowego rejestru.

„Naura” działa jak szybki, koleżeński znacznik końca interakcji: pojawia się w czatach, na zakończenie rozmów głosowych czy w komentarzach, często w towarzystwie emotikonów lub innych sygnałów uprzejmości charakterystycznych dla komunikacji online.

III miejsce „twoja stara”

„Twoja stara” to formuła szybkiej riposty – najczęściej jako zgryźliwa odpowiedź na pytanie „kto?” albo na dowolną zaczepkę. W 2021 r. zdobyła 6 665 głosów, co dało jej trzecie miejsce w plebiscycie.

Funkcjonuje jako skrót do zamknięcia wymiany zdań i przerzucenia ciężaru rozmowy na rozmówcę. Dlatego bywa używana w środowiskach, gdzie liczy się tempo i „szpilka” – np. w komentarzach lub grach online.

• Rozładowuje napięcie przez przesadę i żartobliwą przesadę.
• Zastępuje argumentację – to odpowiedź „dla żartu”, nie rzeczowa teza.
• Odnosi się do konwencji znanej w kulturze młodzieżowej od lat, więc bywa rozumiana bez dodatkowego kontekstu.

Choć dla części odbiorców brzmi obcesowo, w młodzieżowym rejestrze występuje głównie jako żartobliwy odruch mowy, sygnał konwencji, a nie realnej agresji – stąd jej wysoka rozpoznawalność w głosowaniu.

Nagroda Jury dla „mrozi”

„Mrozi” w młodzieżowym slangu znaczy „żenuje, wywołuje zażenowanie” – to polska odpowiedź na angielskie cringe. W 2021 r. kapituła przyznała temu słowu Nagrodę Jury za najciekawszy walor językowy.

Wyróżnienie uzasadniały względy językoznawcze i kulturowe:

• Rodzime słowo wypiera zapożyczenie, zachowując sens i rejestr.
• Bogata łączliwość: „coś mnie mrozi”, „ale to mrozi” – łatwo tworzy konstrukcje składniowe.
• Przejrzysta metaforyka chłodu jako zakłopotania – znaczenie czytelne bez wtajemniczenia.

Dodatkowo jury zwróciło uwagę na pożyteczność takich tworów: pozwalają oddać emocję bez uciekania się do wulgaryzmów, a jednocześnie wpisują się w szerszy trend „spolszczania” młodego słownictwa.

Finałowa dwudziestka, czyli pełna lista nominowanych

W finale 2021 znalazło się 20 haseł, wyłonionych po wstępnej selekcji i oddzielnym głosowaniu.

• Baza – wyraz aprobaty, pozytywnej oceny.
• Boomer – osoba z pokolenia starszego/„oderwana” od współczesnych realiów.
• Cringe – żenada, wstyd.
• Essa – radość; także: coś „łatwego”.
• Ez – „łatwy” (od ang. easy).
• Foliarz – zwolennik teorii spiskowych; często o antyszczepionkowcach.
• Gituwa – ocena pozytywna („jest git”).
• IMO – skrót od in my opinion („moim zdaniem”).
• Koks/Kox – „świetny/kozacki”; bywa też: kulturysta/doping (wieloznaczne).
• Mrozi – „wprawia w zażenowanie”.
• Naura – skrót od „na razie” (pożegnanie).
• Oddaje – „opłaca się”, „warto/się sprawdza”.
• Pogchamp – wyraz zachwytu/ekscytacji (pierwotnie emotka z Twitcha).
• Rel – „czuję to samo” (od relatable).
• Sheesh (shees) – okrzyk zdziwienia/zaskoczenia.
• Sus – „podejrzany” (od suspicious/suspect).
• Sześćdziesiona – „donosiciel”, skojarzone z art. 60 k.k. (mały świadek koronny).
• Śpiulkolot – „miejsce do spania”, wyraz memiczny.
• Twoja stara – żartobliwa dezaprobująca riposta.
• Zodiakara – dziewczyna mocno zainteresowana astrologią.

Zestaw pokazuje szeroką mieszankę zapożyczeń, skrótów i lokalnych innowacji – od języka streamów po kalki angielszczyzny i rodzime metafory. Ta mieszanka była wyjściową „materią” do głosowania w drugim etapie.

Skąd te słowa? Trendy 2021

W 2021 r. widoczna była dominacja internetu – słowa przenikały z memów, gier, transmisji i krótkich form wideo do codziennej komunikacji młodych. Jednocześnie – w porównaniu z rokiem 2020 – spadła liczba nowości pandemicznych, bo temat został „oswojony”.

Najczęściej zwracały uwagę te kierunki:

• Gaming i streaming (pogchamp, sus, rel) – migracja emotów i skrótów do mowy.
• Memy i humor sytuacyjny (śpiulkolot, „twoja stara”) – szybkie „wehikuły” rozprzestrzeniania.
• Rodzime odpowiedniki anglicyzmów (mrozi zamiast cringe).
• Nowe sufiksy i modele słowotwórcze (np. -ara: zodiakara).

Za tymi zmianami stał styl komunikacyjny, nie tylko wiek: młodzieżowe środki wyrazu stały się atrakcyjne także dla starszych użytkowników sieci, co wzmacniało ich zasięg i utrwalało je w potoczności.

„Vax” zwycięzcą Oxford Word of the Year 2021

W 2021 r. Oxford Languages wskazał jako Word of the Year słowo „vax” – skrót od vaccine/vaccination/vaccinate. Decyzję uzasadniano bezprecedensowym wzrostem frekwencji tego rdzenia w użyciu publicznym, mediach i codziennej mowie.

W odróżnieniu od polskiego plebiscytu młodzieżowego – opartego na dwustopniowej procedurze i głosowaniu internautów – wybór Oxfordu odzwierciedla analizy korpusowe i redakcyjne prowadzone przez zespół leksykografów. Wspólny mianownik pozostaje jednak wyraźny: słowa roku dokumentują tematy, które najmocniej „żyły” w danym sezonie – wówczas globalny dyskurs wokół szczepień i po polskiej stronie internetowe zwyczaje językowe młodych.